Okres dojrzewania to czas, w którym ciało może zmieniać się bardzo szybko. Nastolatek w ciągu kilku lat wyraźnie rośnie, zmieniają się proporcje jego sylwetki, masa ciała i obciążenia działające na układ ruchu. Jednocześnie dochodzą godziny spędzane w szkolnej ławce, sport, treningi i coraz większa samodzielność w organizowaniu codziennego odpoczynku.
To właśnie w tym okresie mogą ujawniać się niektóre problemy związane z rozwojem kręgosłupa. Najbardziej znanym przykładem jest młodzieńcza skolioza idiopatyczna, ale nie jest ona jedyną możliwością. W okresie intensywnego wzrostu rozpoznaje się także między innymi kifozę Scheuermanna, a u aktywnych sportowo nastolatków ważną przyczyną bólu dolnego odcinka pleców może być spondyloliza1, 3, 5. Nie każda zmiana sylwetki oznacza jednak chorobę, a ból pleców nie zawsze świadczy o deformacji kręgosłupa. Kluczowe jest rozpoznanie sygnałów, których nie warto ignorować.
Kręgosłup nastolatka nadal rośnie. Tempo wzrastania jest szczególnie istotne w przypadku już istniejących deformacji. Młodzieńcza skolioza idiopatyczna dotyczy osób w wieku od 10 do 18 lat, a skrzywienia mają największą tendencję do progresji podczas okresu szybkiego wzrostu1. Nie oznacza to, że sam skok wzrostowy powoduje skoliozę. Znaczenie ma to, że deformacja istniejąca u osoby, której szkielet nadal intensywnie rośnie, może zmieniać się szybciej niż po osiągnięciu dojrzałości kostnej. 1 Potwierdzają to również dane z metaanalizy dotyczącej naturalnego przebiegu skoliozy idiopatycznej podczas wzrostu. Ryzyko progresji zależy między innymi od wieku, dojrzałości szkieletowej i początkowej wielkości skrzywienia. Autorzy wskazują jednocześnie na znaczną różnorodność dostępnych badań, dlatego przebiegu choroby nie można przewidzieć wyłącznie na podstawie wieku nastolatka. 4
Skolioza nie powinna kojarzyć się nam ze skrzywionymi plecami ani niedbałym siedzeniem. Skoliozę definiuje się jako boczne skrzywienie kręgosłupa przekraczające 10° mierzone na zdjęciu rentgenowskim. Jest to przy tym deformacja przestrzenna, ponieważ może obejmować również rotację kręgów. 2 Najczęstszy typ występujący w wieku nastoletnim to adolescent idiopathic scoliosis – AIS, czyli młodzieńcza skolioza idiopatyczna. Występuje ona u około 4 na 100 nastolatków. 1
Słowo „idiopatyczna” oznacza, że nie znamy jednej konkretnej przyczyny powstania deformacji. Dlatego rozpoznanej skoliozy nie należy tłumaczyć tym, że nastolatek:
Zła postawa, sport, noszenie ciężkich przedmiotów czy pozycja podczas snu nie są uznawane za przyczyny skoliozy idiopatycznej. 2
Młodzieńcza skolioza idiopatyczna może rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości bólowych. Często pierwszym sygnałem jest więc zmiana wyglądu sylwetki - między innymi:
Podczas badania lekarz może zastosować test Adamsa, podczas którego pacjent pochyla tułów do przodu. Ocenia się wtedy między innymi asymetrię i rotację tułowia. Do określenia wielkości skrzywienia wykorzystywane jest badanie radiologiczne. Samodzielna obserwacja sylwetki przez rodzica nie zastępuje badania lekarskiego, ale może pomóc zauważyć zmianę wcześniej.
To jedna z informacji, które mogą być dla rodziców zaskakujące. Młodzieńcza skolioza idiopatyczna zazwyczaj nie powoduje objawów neurologicznych, takich jak osłabienie kończyn. Ból może występować, ale sama deformacja nie musi powodować charakterystycznych dolegliwości bólowych.
Drugim problemem charakterystycznym dla okresu dojrzewania jest nadmierna kifoza, czyli zwiększone zaokrąglenie odcinka piersiowego. Naturalna kifoza piersiowa jest prawidłową krzywizną kręgosłupa. Problem pojawia się wtedy, gdy zaokrąglenie staje się nadmierne. 3 U młodzieży szczególnie istotne jest rozróżnienie kifozy posturalnej od kifozy Scheuermanna.
Kifoza posturalna jest elastyczna. Jeżeli nastolatek stoi z wyraźnie zaokrąglonymi plecami, ale po poleceniu wyprostowania się potrafi w dużym stopniu skorygować sylwetkę, może to przemawiać za charakterem posturalnym. W tej postaci kształt samych kręgów pozostaje prawidłowy. 3
Kifoza Scheuermanna jest deformacją strukturalną. W tej chorobie dochodzi do zmian w kształcie kręgów. Zamiast typowego prostokątnego kształtu część z nich staje się bardziej klinowata, przez co powstająca krzywizna jest sztywniejsza i nie znika po poleceniu „wyprostuj się”. Zmiany typowe dla kifozy Scheuermanna rozwijają się w czasie szybkiego wzrostu, najczęściej w okresie dojrzewania. 3 U części nastolatków może również występować ból pleców.
Najważniejszą różnicą jest elastyczność krzywizny. Przy kifozie posturalnej nastolatek potrafi w dużej mierze wyprostować plecy. Przy strukturalnej kifozie Scheuermanna deformacja jest sztywna, ponieważ wynika ze zmian w budowie kręgów. 3 Rodzic nie powinien jednak samodzielnie próbować stawiać diagnozy na tej podstawie. Jeżeli zaokrąglenie pleców jest wyraźne, sztywne, pogłębia się wraz ze wzrostem albo towarzyszy mu ból, warto skonsultować nastolatka z lekarzem.
W przypadku aktywnej sportowo młodzieży szczególnej uwagi wymaga ból dolnej części kręgosłupa powtarzający się podczas treningów. Jedną z możliwych przyczyn jest spondyloliza, czyli przeciążeniowe uszkodzenie dotyczące części łuku kręgu. 5 Problem występuje szczególnie u młodych sportowców wykonujących powtarzalne ruchy przeprostu i rotacji kręgosłupa. Do dyscyplin, w których tego rodzaju przeciążenia mogą występować częściej, należą między innymi gimnastyka, sporty wymagające częstych rzutów i rotacji tułowia, podnoszenie ciężarów oraz niektóre sporty zespołowe.
Nie oznacza to, że sport niszczy kręgosłup ani że nastolatek powinien z niego zrezygnować. Powtarzającego się bólu wywoływanego konkretnym ruchem nie warto jednak ignorować ani maskować środkami przeciwbólowymi tylko po to, aby kontynuować trening.
Regularna aktywność fizyczna jest potrzebna w okresie dojrzewania. WHO zaleca dzieciom i młodzieży w wieku 5–17 lat średnio co najmniej 60 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej lub dużej intensywności dziennie. Intensywne aktywności oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości powinny pojawiać się co najmniej trzy razy w tygodniu. 6
Nie znaczy to jednak, że im więcej treningów, tym zdrowsze plecy. Zbyt duże obciążenia, szczególnie wykonywane powtarzalnie podczas intensywnego treningu sportowego, mogą prowadzić do przeciążeń. 5 Dlatego ważniejsze od samej liczby treningów są:
Samo siedzenie ze smartfonem czy przy komputerze nie jest uznaną przyczyną skoliozy idiopatycznej ani strukturalnej kifozy Scheuermanna. 2, 3 Wielogodzinny bezruch nie jest jednak dobrym nawykiem.
Zaleca się ograniczanie czasu spędzanego sedentarnie przez dzieci i młodzież oraz zastępowanie go aktywnością fizyczną. W praktyce zamiast próbować zmusić nastolatka do utrzymywania jednej dobrej pozycji przez kilka godzin, lepiej zadbać o:
Ból pleców u młodzieży może mieć wiele przyczyn – od przeciążenia mięśni po uraz czy problem wymagający dokładniejszej diagnostyki. Nie powinno się więc automatycznie tłumaczyć go garbieniem się, siedzeniem przy komputerze czy złym materacem.
Warto udać się na konsultację lekarską między innymi wtedy, gdy ból nie ustępuje lub się nasila albo towarzyszą mu:
U młodego sportowca powodem do konsultacji jest również nawracający ból związany z aktywnością, szczególnie gdy ogranicza możliwość trenowania.
Skolioza, kifoza Scheuermanna i spondyloliza nie są trzema nazwami tego samego problemu.
| Problem | Co się dzieje? | Typowy sygnał |
|---|---|---|
| Młodzieńcza skolioza idiopatyczna | Powstaje przestrzenna deformacja kręgosłupa | Asymetria barków, łopatek, talii lub żeber |
| Kifoza posturalna | Zwiększa się zaokrąglenie pleców bez strukturalnej deformacji kręgów | Sylwetkę można w znacznym stopniu skorygować |
| Kifoza Scheuermanna | Dochodzi do zmian kształtu kręgów podczas wzrostu | Sztywne zaokrąglenie pleców |
| Spondyloliza | Powstaje przeciążeniowe uszkodzenie części kręgu | Ból dolnej części pleców związany z aktywnością |
Właśnie dlatego przypadkowy „zestaw ćwiczeń na prosty kręgosłup” nie jest dobrym rozwiązaniem dla każdej z tych sytuacji.
Ekspert radzi:
W okresie dojrzewania warto obserwować przede wszystkim czy zmiana sylwetki jest trwała, sztywna i czy pogłębia się wraz ze wzrostem. Jeśli asymetria barków, łopatek lub talii utrzymuje się albo zaokrąglenie pleców nie daje się swobodnie skorygować, lepiej skonsultować je wcześniej niż próbować naprawiać przypadkowymi ćwiczeniami. U młodego sportowca szczególnej uwagi wymaga ból dolnej części pleców, który wraca przy przeproście lub rotacji i nasila się podczas treningu. Warto pamiętać, że w okresie szybkiego wzrostu istniejące deformacje mogą zmieniać się szybciej, dlatego obserwacja powinna dotyczyć także tempa zmian, a nie tylko ich obecności.
Nie można postawić takiej ogólnej tezy. Sposób postępowania zależy od rozpoznania, wielkości deformacji, objawów, wieku oraz tego, ile wzrostu pozostało nastolatkowi.
W młodzieńczej skoliozie idiopatycznej stosuje się zależnie od sytuacji między innymi obserwację, leczenie gorsetowe, a przy większych i postępujących deformacjach także leczenie operacyjne. 1 Przy kifozie Scheuermanna możliwe są obserwacja, fizjoterapia, leczenie gorsetowe lub – w wybranych ciężkich przypadkach – leczenie operacyjne. 3 W przypadku spondylolizy u młodego sportowca postępowanie zachowawcze może obejmować czasową modyfikację aktywności oraz odpowiednio zaplanowaną rehabilitację. 5
Nastolatek potrzebuje nie tylko ruchu, ale również wystarczającej ilości odpoczynku: 8–10 godzin snu na dobę. Sen nie jest sposobem leczenia skoliozy ani innej deformacji kręgosłupa. Odpowiednio długi wypoczynek pozostaje jednak podstawowym elementem zdrowia i prawidłowego funkcjonowania rozwijającego się organizmu.
Materac nie będzie stanowił samodzielnej metody leczenia skoliozy, kifozy Scheuermanna czy spondylolizy. Rolę materaca należy rozumieć przede wszystkim jako stworzenie komfortowego środowiska wielogodzinnego odpoczynku. W przypadku nastolatka warto zwrócić uwagę na:
Nie istnieje jedna twardość, którą można uznać za odpowiednią dla każdego nastolatka.
Jednym z modeli SleepMed odpowiednich do standardowego łóżka nastolatka jest SleepMed Premium. Materac ma wysokość 23 cm i jest dostępny między innymi w jednoosobowych rozmiarach 80x200, 90x200, 100x200 oraz 120x200 cm. Jego konstrukcję tworzą dwie warstwy wysokoelastycznej pianki VPPHR oraz 6-centymetrowa warstwa termoelastycznej pianki VitaRest®. Możliwość przekładania warstwy VitaRest® i korzystania z różnych stron konstrukcji pozwala uzyskać cztery konfiguracje twardości. Może być to praktyczne rozwiązanie w przypadku młodego użytkownika, którego masa ciała i preferencje dotyczące komfortu mogą zmieniać się w ciągu kilku lat.
Szczególną uwagę warto zwrócić, gdy:
Wczesna konsultacja nie oznacza automatycznie konieczności leczenia. Przy części niewielkich deformacji wystarcza regularna obserwacja. Ma jednak znaczenie dlatego, że u rosnącego nastolatka potencjał dalszego wzrostu jest jednym z czynników uwzględnianych przy ocenie ryzyka progresji.
Największym błędem jest wrzucanie wszystkich zmian sylwetki nastolatka do jednego worka pod nazwą „zła postawa”.
Młodzieńcza skolioza idiopatyczna jest deformacją przestrzenną kręgosłupa. Kifoza Scheuermanna wiąże się ze strukturalnymi zmianami kształtu kręgów, natomiast kifoza posturalna jest bardziej elastyczna i nie wynika z takiej deformacji kości. Spondyloliza jest natomiast przeciążeniowym uszkodzeniem, które może być jedną z przyczyn bólu dolnego odcinka pleców u aktywnych sportowo nastolatków.
Każda z tych sytuacji wymaga innego podejścia. Dlatego obserwując plecy młodego człowieka, warto zwracać uwagę na to, czy pojawia się trwała asymetria, sztywna deformacja, narastająca zmiana sylwetki albo powtarzający się ból.
Tak. Młodzieńcza skolioza idiopatyczna dotyczy osób w wieku od 10 do 18 lat, a skrzywienie może najbardziej progresować podczas okresu szybkiego wzrostu.
Nie ma podstaw, aby traktować niedbałą postawę jako przyczynę młodzieńczej skoliozy idiopatycznej. Jej dokładna przyczyna pozostaje nieznana.
Nie. Młodzieńcza skolioza idiopatyczna często przebiega bez wyraźnego bólu i objawów neurologicznych. Pierwszym zauważalnym sygnałem może być asymetria sylwetki.
Jedną z możliwych przyczyn jest spondyloliza – przeciążeniowe uszkodzenie związane między innymi z powtarzalnym przeprostem i rotacją kręgosłupa.
Sama diagnoza skoliozy nie oznacza automatycznie zakazu aktywności. Zakres sportu i ćwiczeń należy jednak dostosować do rodzaju i wielkości deformacji oraz zaleceń specjalisty.
Przeczytaj: Problemy ze snem u nastolatków: przyczyny, skutki i sposoby leczenia
Sprawdź też: Bezsenność – przyczyny, skutki i skuteczne sposoby, by znów spać spokojnie
Dowiedz się więcej: 5 godzin snu - czy tyle wystarczy dla zdrowia i regeneracji organizmu?
O Autorze:
Zespół SleepMed to połączenie ekspertów od zdrowego snu, fizjoterapeutów oraz specjalistów od projektowania ergonomicznych rozwiązań do spania. Od ponad 20 lat wspieramy Polaków w lepszym śnie, testując i udoskonalając materace w oparciu o realne potrzeby użytkowników.
Na co dzień pomagamy dobrać materace, poduszki i akcesoria do spania tak, by wspierały prawidłowe ułożenie kręgosłupa, minimalizowały napięcia mięśniowe i poprawiały jakość nocnej regeneracji. Nasze rekomendacje opierają się na faktach, badaniach naukowych i tysiącach rozmów z osobami, które – tak jak Ty – chcą spać lepiej i żyć zdrowiej.
W SleepMed wierzymy, że dobry sen zaczyna się od świadomego wyboru.
Bibliografia:
1. Scoliosis Research Society, Adolescent Idiopathic Scoliosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Scoliosis/Idiopathic-Scoliosis, dostęp: 25.08.2026.
2. Scoliosis Research Society, Scoliosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Scoliosis, dostęp: 25.08.2026.
3. Scoliosis Research Society, Developmental Kyphosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Kyphosis/Developmental-Kyphosis, dostęp: 25.08.2026.
4. Di Felice F., Zaina F., Donzelli S., Negrini S., The Natural History of Idiopathic Scoliosis During Growth: A Meta-Analysis, American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29493563/, dostęp: 25.08.2026.
5. Goetzinger S., Courtney S., Yee K., Welz M., Kalani M., Neal M., Spondylolysis in Young Athletes: An Overview Emphasizing Nonoperative Management, Journal of Sports Medicine, 2020, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32047822/, dostęp: 25.08.2026.
6. World Health Organization, WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour, 2020, https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128, dostęp: 25.08.2026.
Materace SleepMed to produkty przeznaczone do profilaktyki wad rozwojowych układu ruchowego (mięśniowo-kostnego) oraz zdrowego snu. Producent: SleepMed. Przedstawiciel i prowadzący reklamę: ABCOMFORT Sp. z o.o.
Opublikowano: 07.09.2026
