Kręgosłup dziecka nie jest mniejszą wersją kręgosłupa osoby dorosłej. Od pierwszych miesięcy życia aż do zakończenia dojrzewania zmieniają się jego krzywizny, proporcje i ustawienie względem miednicy. Szczególnie dynamiczne zmiany zachodzą w pierwszym roku życia oraz podczas skoku wzrostowego w okresie dojrzewania. Nie każda asymetria sylwetki albo zaokrąglenie pleców oznacza więc chorobę.
Z drugiej strony niektóre deformacje kręgosłupa rozwijają się właśnie w czasie wzrostu i początkowo mogą nie powodować bólu. Dlatego jednym z najważniejszych zadań rodzica nie jest ciągłe poprawianie postawy dziecka, lecz obserwowanie zmian zachodzących wraz ze wzrostem i reagowanie wtedy, gdy asymetria się utrzymuje, pogłębia lub towarzyszą jej inne objawy.
Rozwój naturalnych krzywizn kręgosłupa jest związany między innymi z kolejnymi etapami rozwoju ruchowego. Przy urodzeniu kręgosłup ma bardziej jednolicie zaokrąglony kształt. W pierwszym roku życia wraz z rozwojem kontroli głowy i tułowia kształtuje się lordoza szyjna, natomiast lordoza lędźwiowa rozwija się wraz z uzyskiwaniem pozycji stojącej i nauką chodzenia. W kolejnych latach ustawienie kręgosłupa i miednicy nadal stopniowo się zmienia1.
Naturalne krzywizny kręgosłupa nie są jego wadami. Patrząc na ciało z boku, prawidłowy kręgosłup nie tworzy prostej linii. W odcinku piersiowym występuje naturalna kifoza, a w odcinku szyjnym i lędźwiowym lordoza. Problem może pojawić się wtedy, gdy krzywizna staje się nadmierna albo dochodzi do deformacji w innych płaszczyznach.
Kręgosłup rośnie przez wiele lat, ale tempo tego procesu nie jest stałe. Jednym z kluczowych momentów jest skok wzrostowy związany z dojrzewaniem. Badania pokazują, że właśnie w tym okresie wyraźnie zmieniają się niektóre parametry ustawienia kręgosłupa i miednicy. Tempo wzrostu ma też znaczenie przy ocenie ryzyka progresji istniejących deformacji, przede wszystkim skoliozy idiopatycznej1. Dlatego u dziecka, które w krótkim czasie znacznie urosło, warto obserwować nie tylko wzrost zapisany na miarce, ale także zmiany sylwetki.
Jednym z najczęściej rozpoznawanych problemów rozwojowych kręgosłupa u dzieci i nastolatków jest skolioza. Nie oznacza ona jednak zwykłego garbienia się. Scoliosis Research Society definiuje skoliozę jako boczne skrzywienie kręgosłupa przekraczające 10° w badaniu rentgenowskim. Towarzyszyć mu może również rotacja kręgów, dlatego deformacja ma charakter przestrzenny, a nie wyłącznie boczny. 3
Rodzic może zauważyć między innymi:
Takie objawy nie pozwalają samodzielnie rozpoznać skoliozy, są natomiast powodem, aby skonsultować dziecko z lekarzem.
To jeden z najbardziej utrwalonych mitów dotyczących rozwoju dziecięcego kręgosłupa. Scoliosis Research Society wskazuje wprost, że skoliozy nie powodują między innymi:
W większości przypadków skoliozy idiopatycznej dokładna przyczyna pozostaje nieznana. Oznacza to również, że rodzice nie powinni obwiniać siebie ani dziecka za rozpoznaną skoliozę dlatego, że dziecko siedziało zgarbione, nosiło cięższy plecak czy spało w określonej pozycji.
Skolioza kojarzy się przede wszystkim z okresem dojrzewania, ale może występować znacznie wcześniej. Jej przyczyny mogą być różne. Wyróżnia się między innymi skoliozę:
Skolioza wrodzona jest obecna od urodzenia w tym sensie, że nieprawidłowość budowy kręgu powstaje już podczas rozwoju płodowego, ale sama deformacja może stawać się coraz bardziej widoczna dopiero wraz ze wzrostem dziecka. U części dzieci zostaje rozpoznana dopiero w późniejszym wieku5. Dlatego zauważalnej i utrzymującej się asymetrii pleców u kilkuletniego dziecka nie warto tłumaczyć wyłącznie sposobem siedzenia czy „wyrastaniem z tego”.
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich rodzajów skoliozy. U części dzieci poniżej 2. roku życia niewielkie idiopatyczne skrzywienia mogą samoistnie ustępować. Z kolei większe skrzywienia o wczesnym początku mają większe prawdopodobieństwo progresji i wymagają obserwacji specjalistycznej4. W przypadku zdiagnozowanej skoliozy decyzję o obserwacji, zastosowaniu gorsetu lub innym leczeniu podejmuje specjalista na podstawie między innymi wieku dziecka, wielkości i rodzaju skrzywienia oraz pozostałego potencjału wzrostowego.
Patrząc na dziecko z boku, rodzic może zauważyć mocniejsze zaokrąglenie górnej części pleców. Może mieć ono różne przyczyny.
Kifoza posturalna jest związana z postawą i najczęściej staje się widoczna w okresie dojrzewania. Krzywizna jest elastyczna – dziecko jest w stanie w dużej mierze skorygować ją, gdy świadomie się wyprostuje. Struktura kręgów pozostaje prawidłowa2.
Inaczej wygląda kifoza Scheuermanna, która jest deformacją strukturalną. W tym przypadku zmienia się kształt kręgów – zamiast typowego prostokątnego kształtu część z nich staje się bardziej klinowata. Powstająca krzywizna jest sztywniejsza i nie znika po zwykłym poleceniu „wyprostuj plecy”2. Choroba Scheuermanna najczęściej ujawnia się podczas okresu intensywnego wzrostu nastolatka, zwykle w wieku około 12–15 lat u chłopców i nieco wcześniej u dziewcząt6.
Samo „wyprostuj się” nie zawsze jest rozwiązaniem
Rodzic widzący zgarbione dziecko często automatycznie próbuje korygować jego sylwetkę. Samo przypominanie o wyprostowaniu się nie pozwala jednak określić, czy obserwowana zmiana jest kwestią nawyku, elastyczną kifozą posturalną czy deformacją strukturalną. Różnica może wymagać badania lekarskiego. W diagnostyce deformacji kręgosłupa lekarz ocenia sylwetkę dziecka z różnych stron, porównuje wysokość barków, łopatek, bioder i talii oraz może wykonać test pochylenia tułowia do przodu. W razie wskazań do oceny budowy i wielkości skrzywienia wykorzystywane jest badanie obrazowe2, 3.
Skolioza czy kifoza nie są jedynymi możliwymi przyczynami bólu pleców. U dzieci i nastolatków dolegliwości mogą być związane m.in. z przeciążeniem mięśni, sportem, urazem czy powtarzalnymi ruchami. Co istotne, skolioza idiopatyczna bardzo często nie boli. U osób z młodzieńczą skoliozą idiopatyczną typowo nie występują objawy neurologiczne, a ból nie jest podstawowym symptomem choroby3. Brak bólu nie oznacza więc automatycznie, że z kręgosłupem wszystko jest w porządku. I odwrotnie – ból nie oznacza automatycznie skoliozy.
Do oceny specjalistycznej powinna skłonić przede wszystkim utrzymująca się albo narastająca zmiana sylwetki. Warto zwrócić uwagę na:
| Obserwowana zmiana | Dlaczego warto ją sprawdzić? |
|---|---|
| Jeden bark stale znajduje się wyżej | Może być jednym z objawów asymetrii występującej przy skoliozie |
| Jedna łopatka mocniej odstaje | Może wiązać się z rotacją tułowia |
| Nierówna talia lub wysokość bioder | Jest jednym z możliwych objawów skoliozy |
| Jedna strona żeber bardziej uwypukla się przy pochyleniu | Może towarzyszyć rotacji kręgosłupa |
| Mocno zaokrąglone, sztywne plecy | Mogą wymagać różnicowania m.in. z kifozą Scheuermanna |
| Widoczna krzywizna u małego dziecka | Skolioza może występować również przed 10. rokiem życia |
| Zmiana sylwetki szybko się pogłębia | Tempo zmian ma znaczenie w okresie wzrostu |
Konsultacji wymaga również ból pleców, który nie ustępuje lub się nasila, a szczególnie gdy towarzyszą mu gorączka, niewyjaśniona utrata masy ciała, drętwienie lub mrowienie kończyn, trudność w poruszaniu kończyną, zmiana sposobu chodzenia albo problemy z kontrolowaniem pęcherza czy jelit.
Ekspert radzi:
W okresie wzrostu warto patrzeć nie na pojedyncze momenty garbienia się, ale na zmiany, które utrzymują się i wyraźnie narastają. Szczególnej uwagi wymagają asymetria barków, łopatek, talii lub żeber, zwłaszcza jeśli staje się bardziej widoczna w czasie szybkiego wzrostu. Jeśli dziecko ma już rozpoznaną skoliozę, nie należy samodzielnie ograniczać mu ruchu; aktywność fizyczna jest zwykle możliwa, o ile lekarz nie zaleci inaczej i nie prowokuje bólu.
Nie wszystkim. Wrodzone nieprawidłowości kręgów powstają już podczas życia płodowego, a w przypadku zdecydowanej większości skolioz idiopatycznych dokładna przyczyna pozostaje nieznana3, 5. Nie można więc obiecać, że prawidłowo ustawione biurko, ćwiczenia, plecak czy materac uchronią dziecko przed skoliozą. Można natomiast tworzyć warunki sprzyjające prawidłowemu funkcjonowaniu całego układu ruchu. Jednym z najważniejszych elementów jest aktywność fizyczna.
WHO zaleca niemowlętom aktywność kilka razy dziennie, przede wszystkim w formie swobodnej zabawy na podłodze. Dzieci w wieku 1–4 lat powinny spędzać aktywnie co najmniej 180 minut dziennie, natomiast dzieci i młodzież w wieku 5–17 lat powinny wykonywać średnio co najmniej 60 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej dziennie7. Regularny ruch wspiera rozwój mięśni, kości, sprawność ruchową i ogólne zdrowie dziecka.
W większości przypadków sama diagnoza skoliozy nie oznacza konieczności rezygnacji z aktywności. Aktywność fizyczna jest generalnie korzystna dla dzieci ze skoliozą i – jeśli lekarz nie zaleci inaczej i aktywność nie powoduje bólu – mogą one nadal uczestniczyć w sporcie i innych ulubionych formach ruchu8. Inaczej należy traktować ćwiczenia mające być elementem leczenia konkretnej deformacji. Powinny zostać dobrane do rozpoznania i potrzeb dziecka, zamiast opierać się na przypadkowym zestawie „ćwiczeń na prosty kręgosłup” znalezionym w internecie.
Sen jest jednym z podstawowych elementów zdrowia rozwijającego się organizmu. Dziecko spędza w łóżku wiele godzin każdej doby, szczególnie w pierwszych latach życia. Warto jednak pamiętać, że określona pozycja podczas snu albo konkretny materac nie są w stanie zapobiec skoliozie. Scoliosis Research Society wprost wymienia nieprawidłową pozycję podczas snu wśród czynników, które nie są uznawane za przyczynę skoliozy3. Znaczenie materaca należy więc rozumieć inaczej: jako element komfortowego i bezpiecznego środowiska snu, a nie metodę leczenia deformacji kręgosłupa.
Dla dzieci do ukończenia pierwszego roku życia obowiązują dodatkowe zasady bezpiecznego snu. Rekomenduje się, aby niemowlę spało na stabilnej, płaskiej i niepochylonej powierzchni przeznaczonej do snu, z dobrze dopasowanym materacem i prześcieradłem, bez miękkich poduszek, luźnej pościeli i dodatkowych miękkich elementów9.
Nie istnieje materac, który wyprostuje skoliozę albo zastąpi diagnostykę.
Przy wyborze podłoża do snu warto natomiast zwrócić uwagę na cechy praktyczne:
Wraz ze wzrostem dziecka trzeba również sprawdzać, czy długość materaca nadal pozwala mu swobodnie się ułożyć.
W ofercie SleepMed modelem przeznaczonym dla najmłodszych użytkowników jest SleepMed Kids. Jego wkład wykonano z profilowanej pianki FlexiFoam o średnim stopniu twardości. Materac ma wysokość 13 cm, jest dwustronny i występuje w rozmiarach 60x120, 70x140, 80x160 oraz 80x180 cm.
Profilowanie pianki zostało zaprojektowane również z myślą o wentylacji wkładu. Materac wyposażono w zdejmowany pokrowiec Tencel, który można prać w temperaturze do 60°C. Produkt posiada certyfikat OEKO-TEX® STANDARD 100 potwierdzający przebadanie zastosowanych materiałów pod kątem substancji szkodliwych.
Rozwój kręgosłupa trwa przez całe dzieciństwo. W pierwszych latach jego krzywizny zmieniają się wraz z rozwojem motorycznym. Później kolejne zmiany zachodzą wraz ze wzrostem i dojrzewaniem. Nie każda różnica w sylwetce jest więc powodem do niepokoju. Większą uwagę warto zwrócić na zmiany, które:
Rodzic nie musi potrafić rozpoznać rodzaju skrzywienia ani mierzyć kąta kręgosłupa. Powinien natomiast wiedzieć, które sygnały warto pokazać pediatrze lub ortopedzie. Wczesne zauważenie zmiany jest szczególnie istotne dlatego, że sposób postępowania w przypadku deformacji kręgosłupa zależy między innymi od tego, ile wzrostu pozostało dziecku1.
Nie. Skolioza idiopatyczna nie jest powodowana złą postawą. Niewłaściwa postawa podczas stania czy snu nie jest przyczyną skoliozy.
Nie. Młodzieńcza skolioza idiopatyczna często przebiega bez bólu i bez objawów neurologicznych. Dlatego zmiany sylwetki mogą być zauważone zanim pojawią się jakiekolwiek dolegliwości.
Nie. Kręgosłup ma fizjologiczne krzywizny, a ich kształt zmienia się podczas wzrostu. Nadmierne zaokrąglenie może mieć charakter posturalny albo strukturalny.
Tak. Skolioza o wczesnym początku występuje przed 10. rokiem życia. Może mieć charakter idiopatyczny, wrodzony, nerwowo-mięśniowy lub być związana z innymi chorobami i zespołami.
Czy dziecko może wyrosnąć ze skrzywienia kręgosłupa?
Niektóre niewielkie idiopatyczne skrzywienia występujące u bardzo małych dzieci mogą samoistnie się zmniejszyć, ale nie dotyczy to wszystkich skolioz. O tym, czy wystarczy obserwacja, powinien zdecydować specjalista.
Przeczytaj: Problemy z zasypianiem: kiedy to tylko stres, a kiedy choroba? Przyczyny i rozwiązania
Sprawdź też: Problemy ze wstawaniem rano – jak wstać pełnym energii i nie walczyć z budzikiem (i samym sobą)?
Dowiedz się więcej: Chronotypy snu: dlaczego nie każdy jest rannym ptaszkiem?
O Autorze:
Zespół SleepMed to połączenie ekspertów od zdrowego snu, fizjoterapeutów oraz specjalistów od projektowania ergonomicznych rozwiązań do spania. Od ponad 20 lat wspieramy Polaków w lepszym śnie, testując i udoskonalając materace w oparciu o realne potrzeby użytkowników.
Na co dzień pomagamy dobrać materace, poduszki i akcesoria do spania tak, by wspierały prawidłowe ułożenie kręgosłupa, minimalizowały napięcia mięśniowe i poprawiały jakość nocnej regeneracji. Nasze rekomendacje opierają się na faktach, badaniach naukowych i tysiącach rozmów z osobami, które – tak jak Ty – chcą spać lepiej i żyć zdrowiej.
W SleepMed wierzymy, że dobry sen zaczyna się od świadomego wyboru.
Bibliografia:
1. Chatelain LS, Simon AL, Khalifé M, Ferrero E. Pediatric spinal alignment and spinal development. N Am Spine Soc J. 2024 Aug 13;20:100548. doi: 10.1016/j.xnsj.2024.100548. PMID: 39318706; PMCID: PMC11421367.
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons, Kyphosis (Roundback) of the Spine, OrthoInfo, https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/kyphosis-roundback-of-the-spine/
3. Scoliosis Research Society, Scoliosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Scoliosis
4. Scoliosis Research Society, Early Onset Scoliosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Scoliosis/Early-Onset-Scoliosis
5. Scoliosis Research Society, Congenital Scoliosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Scoliosis/Congenital-Scoliosis
6. Scoliosis Research Society, Developmental Kyphosis, https://www.srs.org/Patients/Conditions/Kyphosis/Developmental-Kyphosis
7. World Health Organization, Physical activity, WHO Regional Office for Europe, https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/physical-activity
8. Scoliosis Research Society, Living with Scoliosis, https://www.srs.org/Patients/Diagnosis-And-Treatment/Living-with-Scoliosis
9. Moon RY, Carlin RF, Hand I; TASK FORCE ON SUDDEN INFANT DEATH SYNDROME AND THE COMMITTEE ON FETUS AND NEWBORN. Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics. 2022 Jul 1;150(1):e2022057990. doi: 10.1542/peds.2022-057990. PMID: 35726558.
Materace SleepMed to produkty przeznaczone do profilaktyki wad rozwojowych układu ruchowego (mięśniowo-kostnego) oraz zdrowego snu. Producent: SleepMed. Przedstawiciel i prowadzący reklamę: ABCOMFORT Sp. z o.o.
Opublikowano: 07.09.2026
