Ból pleców u dziecka łatwo skojarzyć z wadą postawy albo zwyrodnieniem kręgosłupa Tymczasem typowe dla osób dorosłych zmiany degeneracyjne nie są najczęstszym źródłem dziecięcych dolegliwości. Znacznie częściej przyczyną bólu są przeciążone mięśnie, uraz podczas zabawy lub sportu albo nieswoisty ból mechaniczny.
W przeglądzie dotyczącym ostrego bólu pleców u dzieci oszacowano, że dolegliwości mogą występować nawet u około 30% dzieci, a ich częstość rośnie wraz z wiekiem. Około 80% przypadków opisano jako łagodne dolegliwości mechaniczne, które zwykle poprawiają się w ciągu około dwóch tygodni przy postępowaniu zachowawczym. 1 Jednocześnie dziecięcego bólu pleców nie warto całkowicie bagatelizować. Utrzymujące się dolegliwości, ból nocny, gorączka, zaburzenia czucia czy zmiana sposobu chodzenia wymagają dokładniejszej oceny. 2, 3
Mogą występować zmiany w obrębie krążków międzykręgowych widoczne w badaniach obrazowych. W dużym badaniu obrazowym osób w wieku od 0 do 18 lat cechy degeneracji krążków lędźwiowych stwierdzono u 2,2% badanych, a przepuklinę krążka u 5,8%. Autorzy podkreślili, że częstość takich zmian była znacznie niższa niż w populacji dorosłych. 4 Co więcej, sama zmiana widoczna w rezonansie nie musi być źródłem bólu.
Przegląd systematyczny badań MRI wykonanych u dzieci bez objawów wykazał, że pewne nieprawidłowości dotyczące krążków można znaleźć także u młodych osób, które nie zgłaszają żadnych dolegliwości. Autorzy przestrzegają więc przed ocenianiem wyniku obrazowania w oderwaniu od objawów i badania klinicznego. 5
American Academy of Pediatrics wskazuje, że problemy z plecami u dzieci są najczęściej związane ze sportem, zabawą, upadkiem albo nietypowym przeciążeniem. Ból i sztywność często wynikają z naciągnięcia mięśnia, więzadła lub stłuczenia. 3 Typowy ból mięśniowy może pojawić się po:
W takich przypadkach dolegliwość zwykle jest związana z ruchem i stopniowo słabnie. Jeżeli jednak ból utrzymuje się, nawraca lub zaczyna ograniczać codzienną aktywność dziecka, warto poszukać jego przyczyny.
Regularna aktywność fizyczna jest potrzebna dzieciom, ale intensywny sport może prowadzić do urazów przeciążeniowych. Najbardziej narażone są struktury, które wielokrotnie wykonują podobny ruch. W przypadku dolnego odcinka pleców znaczenie mogą mieć szczególnie powtarzające się przeprosty i rotacje kręgosłupa. 6
Problem może dotyczyć między innymi dzieci trenujących:
Nie jest to argument przeciwko aktywności sportowej. Nawracający ból związany z określonym ruchem powinien jednak zostać potraktowany jako sygnał przeciążenia, a nie jako coś, co trzeba „roztrenować”.
Jedną z ważniejszych przyczyn bólu dolnego odcinka pleców u aktywnych dzieci i nastolatków jest spondyloliza. Jest to osłabienie lub złamanie przeciążeniowe niewielkiej części kręgu – najczęściej w odcinku lędźwiowym. Zmiana może powstać wskutek wielokrotnie powtarzanych ruchów silnego wyprostu kręgosłupa. Typowa dolegliwość to ból dolnej części pleców nasilający się podczas aktywności, szczególnie przy odchylaniu tułowia do tyłu. 6 Przegląd dotyczący ostrego bólu pleców u dzieci wskazuje, że spondyloliza i kręgozmyk mogą odpowiadać łącznie za niemal 10% przypadków pediatrycznego bólu pleców. 1
Jeżeli osłabienie części kręgu jest znaczne, jeden kręg może zacząć przesuwać się względem kręgu znajdującego się poniżej. Taki stan określa się jako spondylolistezę, czyli kręgozmyk. U dzieci i młodzieży przesunięcie może nasilać się w okresie szybkiego wzrostu, dlatego zdiagnozowana zmiana wymaga odpowiedniej kontroli.
Dzieci biegają, skaczą, wspinają się i upadają. Stłuczenia oraz niewielkie naciągnięcia są więc częścią aktywnego dzieciństwa. Najczęściej po niedużym urazie występują:
Dolegliwości powinny stopniowo się zmniejszać. Inaczej należy podejść do poważniejszego urazu – np. upadku z wysokości, wypadku komunikacyjnego czy silnego uderzenia podczas sportu – szczególnie gdy dziecko ma problem ze staniem, chodzeniem albo pojawiają się zaburzenia czucia czy osłabienie kończyn.
„Wypadnięty dysk” to kolejne rozpoznanie bardzo często kojarzone z dorosłymi. Przepuklina krążka lędźwiowego może wystąpić również w populacji pediatrycznej, zwłaszcza u starszych dzieci i nastolatków, lecz pozostaje rzadszym problemem niż u dorosłych. U młodych pacjentów częściej niż typowe wieloletnie zużycie znaczenie mają urazy, przeciążenia mechaniczne i indywidualne predyspozycje. 4 Objawy mogą obejmować ból dolnego odcinka pleców, a przy podrażnieniu nerwu także ból promieniujący do kończyny, drętwienie lub osłabienie. Takie symptomy wymagają konsultacji.
To szczególnie istotne przy temacie zwyrodnień. Rezonans magnetyczny jest bardzo czułym badaniem i może pokazać zmiany, które nie powodują żadnych problemów. W przeglądzie systematycznym obejmującym bezobjawową populację pediatryczną odnotowano między innymi zmiany klasyfikowane przez autorów jako degeneracyjne oraz niewielką liczbę przepuklin i protruzji krążków. Dzieci objęte tymi badaniami nie zgłaszały jednak bólu. 5 Interpretacja powinna więc odpowiadać temu, co lekarz widzi w badaniu i co zgłasza pacjent. Zmniejsza to ryzyko przypisywania dziecku choroby wyłącznie na podstawie pojedynczego opisu radiologicznego.
Czasami badanie nie ujawnia jednej konkretnej struktury odpowiedzialnej za dolegliwości. Wtedy lekarze mogą mówić o nieswoistym bólu pleców. Nie jest to nazwa jednej choroby. Określenie opisuje ból, dla którego nie wykazano konkretnej patologii, takiej jak złamanie, infekcja czy ucisk nerwu. Najnowsze wytyczne wskazują, że większość przypadków bólu pleców u dzieci ma łagodną, mechaniczną przyczynę, podczas gdy infekcje, choroby zapalne i nowotwory występują znacznie rzadziej. 2 Przy krótkotrwałym bólu bez objawów neurologicznych i przy prawidłowym badaniu klinicznym natychmiastowe wykonywanie badań obrazowych zwykle nie przynosi dodatkowych korzyści.
Przy większości łagodnych dolegliwości całkowite unieruchomienie nie jest potrzebne. Sposób postępowania zależy oczywiście od przyczyny bólu, dlatego po urazie albo przy bardziej nasilonych objawach pierwszeństwo ma ocena medyczna. W przypadku nieswoistego bólu pleców rehabilitacja może obejmować między innymi edukację, stopniowy powrót do aktywności oraz ćwiczenia.
Ekspert radzi:
Przy bólu pleców u dziecka warto przede wszystkim obserwować jego przebieg, a nie tylko samo miejsce bólu – czy dolegliwość pojawia się po konkretnym wysiłku, stopniowo ustępuje, czy przeciwnie: wraca i zaczyna ograniczać aktywność. Przy łagodnym bólu mechanicznym całkowite leżenie zwykle nie jest potrzebne; lepiej stopniowo wracać do normalnego ruchu, jeśli objawy na to pozwalają. Nie ma też potrzeby wykonywania rezonansu przy każdej krótkotrwałej dolegliwości – obrazowanie ma największą wartość wtedy, gdy wynik może wyjaśnić konkretny problem kliniczny.
Długie pozostawanie bez ruchu może wpływać na komfort, ale dziecięcego bólu pleców nie warto sprowadzać wyłącznie do złej postawy przy biurku. Znacznie ważniejsze jest spojrzenie na cały dzień dziecka:
WHO zaleca dzieciom i młodzieży w wieku 5–17 lat średnio minimum 60 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej dziennie. 7 Ruch powinien być naturalnym elementem dnia, a nie wyłącznie „ćwiczeniem korekcyjnym na kręgosłup”.
Szczególnej uwagi wymaga ból, który regularnie budzi dziecko ze snu, zwłaszcza gdy nie wiąże się z wcześniejszym urazem lub treningiem albo występują dodatkowe objawy. 2 To inna sytuacja niż dziecko, które po intensywnym dniu odczuwa lekką bolesność mięśni przy zmianie pozycji.
| Wiek | Zalecany sen na dobę |
|---|---|
| 4–12 miesięcy | 12–16 godzin z drzemkami |
| 1–2 lata | 11–14 godzin z drzemkami |
| 3–5 lat | 10–13 godzin z drzemkami |
| 6–12 lat | 9–12 godzin |
| 13–18 lat | 8–10 godzin |
Przyczyną może być przeciążenie, sport, uraz albo problem wymagający diagnostyki. Materac jest jednak powierzchnią, na której dziecko spędza wiele godzin i powinien zapewniać komfortowe warunki odpoczynku oraz możliwość swobodnej zmiany pozycji. Przy wyborze warto zwrócić uwagę na:
Modelem stworzonym z myślą o najmłodszych użytkownikach jest SleepMed Kids. Jego wkład wykonano z profilowanej pianki FlexiFoam o średnim stopniu twardości. Materac ma wysokość 13 cm i jest dwustronny. Producent oferuje go w rozmiarach 60x120, 70x140, 80x160 oraz 80x180 cm. Profilowanie wkładu wspiera cyrkulację powietrza, a zdejmowany pokrowiec Tencel można prać w temperaturze do 60°C. Materac posiada również certyfikat OEKO-TEX® STANDARD 100 potwierdzający przebadanie zastosowanych materiałów pod kątem substancji szkodliwych.
Większą czujność warto zachować przede wszystkim wtedy, gdy ból:
Szczególnej uwagi wymaga również ból pleców u bardzo małego dziecka bez wyraźnej przyczyny. U młodszych dzieci prawdopodobieństwo znalezienia konkretnej przyczyny dolegliwości jest większe niż u starszych nastolatków. 3
| Problem | Typowy obraz | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Przeciążenie mięśni | Ból po intensywnej zabawie lub treningu, nasilający się przy ruchu | Jedna z najczęstszych przyczyn bólu. |
| Stłuczenie lub niewielki uraz | Miejscowa bolesność po upadku lub uderzeniu | Zwykle stopniowo ustępuje. |
| Nieswoisty ból mechaniczny | Ból bez jednej uchwytnej patologii | Większość przypadków pediatrycznych ma łagodny charakter mechaniczny. |
| Spondyloliza | Ból lędźwiowy nasilający się przy aktywności i przeproście | Ważna przyczyna bólu u młodych sportowców. |
| Przepuklina krążka | Ból pleców, czasem promieniowanie, drętwienie lub osłabienie | Występuje także u dzieci, ale znacznie rzadziej niż w typowej populacji dorosłych. |
| Zmiany w MRI bez objawów | Nieprawidłowość w badaniu bez dolegliwości | Wyniku nie należy interpretować bez kontekstu klinicznego. |
| Rzadsza poważna przyczyna | Np. ból nocny, gorączka, objawy neurologiczne | Wymaga szybszej diagnostyki. |
U dziecka bolące plecy znacznie częściej mają związek z przeciążeniem mięśni, aktywnością, drobnym urazem lub nieswoistym bólem mechanicznym niż z procesem zwyrodnieniowym typowym dla starszego wieku. 1, 2 Jednocześnie badania MRI pokazują, że zmiany dotyczące krążków mogą występować także u osób młodych – czasami nawet bez jakichkolwiek dolegliwości. 4, 5
Zmiany określane w badaniach obrazowych jako degeneracyjne mogą występować także u dzieci i nastolatków, ale są znacznie mniej charakterystyczne niż u osób dorosłych. Sam wynik MRI nie wystarcza również do stwierdzenia, że dana zmiana powoduje ból.
Większość przypadków ma charakter łagodny i mechaniczny. Częste są przeciążenia mięśni i tkanek miękkich związane ze sportem, zabawą lub innym wysiłkiem.
Sport jest korzystnym elementem zdrowego rozwoju, ale bardzo intensywne i powtarzalne obciążenia mogą prowadzić do urazów przeciążeniowych. Przykładem jest spondyloliza, szczególnie kojarzona z częstym przeprostem odcinka lędźwiowego.
Tak, chociaż jest to problem znacznie rzadziej spotykany niż u dorosłych. Przy bólu promieniującym do kończyny, zaburzeniach czucia albo osłabieniu mięśni potrzebna jest konsultacja.
Nie. Aktualne wytyczne wskazują, że przy krótkotrwałym bólu, prawidłowym badaniu i braku objawów neurologicznych natychmiastowe obrazowanie zwykle nie jest potrzebne. Inaczej postępuje się, gdy występują dodatkowe przesłanki lub podejrzenie konkretnej choroby.
Przeczytaj: Materac dla dziecka: od niemowlaka do nastolatka – co wybrać na każdy etap?
Sprawdź też: Zaburzenia snu u dzieci – diagnostyka i leczenie problemów z zasypianiem i chrapaniem
Dowiedz się więcej: Jak urządzić funkcjonalną i bezpieczną sypialnię dla dziecka z niepełnosprawnością?
O Autorze:
Zespół SleepMed to połączenie ekspertów od zdrowego snu, fizjoterapeutów oraz specjalistów od projektowania ergonomicznych rozwiązań do spania. Od ponad 20 lat wspieramy Polaków w lepszym śnie, testując i udoskonalając materace w oparciu o realne potrzeby użytkowników.
Na co dzień pomagamy dobrać materace, poduszki i akcesoria do spania tak, by wspierały prawidłowe ułożenie kręgosłupa, minimalizowały napięcia mięśniowe i poprawiały jakość nocnej regeneracji. Nasze rekomendacje opierają się na faktach, badaniach naukowych i tysiącach rozmów z osobami, które – tak jak Ty – chcą spać lepiej i żyć zdrowiej.
W SleepMed wierzymy, że dobry sen zaczyna się od świadomego wyboru.
Bibliografia:
1. Murphy K.P., Sanders C., Rabatin A.E., Evaluation and Treatment of the Child with Acute Back Pain, Pediatric Clinics of North America, 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37121642/, dostęp: 25.08.2026.
2. Expert Panel on Pediatric Imaging i wsp., ACR Appropriateness Criteria® Back Pain-Child: 2024 Update, Journal of the American College of Radiology, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40409897/, dostęp: 25.08.2026.
3. American Academy of Pediatrics, Back Pain in Children & Teens, HealthyChildren.org, https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/orthopedic/Pages/Back-Pain-in-Children-Teens.aspx, dostęp: 25.08.2026.
4. Wan Z.Y. i wsp., Epidemiology of Lumbar Degenerative Phenotypes of Children and Adolescents: A Large-Scale Imaging Study, Global Spine Journal, 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33843321/, dostęp: 25.08.2026.
5. Ramadorai U. i wsp., Incidental Findings on Magnetic Resonance Imaging of the Spine in the Asymptomatic Pediatric Population: A Systematic Review, Evidence-Based Spine-Care Journal, 2014, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25278883/, dostęp: 25.08.2026.
6. American Academy of Orthopaedic Surgeons, Spondylolysis and Spondylolisthesis, OrthoInfo, https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/spondylolysis-and-spondylolisthesis, dostęp: 25.08.2026.
7. World Health Organization, WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour, 2020, https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128, dostęp: 25.08.2026.
Materace SleepMed to produkty przeznaczone do profilaktyki wad rozwojowych układu ruchowego (mięśniowo-kostnego) oraz zdrowego snu. Producent: SleepMed. Przedstawiciel i prowadzący reklamę: ABCOMFORT Sp. z o.o.
Opublikowano: 07.09.2026
