Ból pleców u nastolatka łatwo zrzucić na siedzenie przy komputerze, ciężki plecak albo intensywny trening. Czasem rzeczywiście chodzi o przeciążenie mięśni po większym wysiłku, ale przyczyn może być znacznie więcej. U młodych osób występują także urazy przeciążeniowe, problemy z krążkami międzykręgowymi czy dolegliwości związane z intensywnym sportem.
Ważny jest przede wszystkim charakter bólu. Inaczej należy traktować sztywność pojawiającą się po treningu i ustępującą po odpoczynku, a inaczej dolegliwość, która regularnie wraca przy tym samym ruchu, promieniuje do nogi, budzi w nocy albo ogranicza codzienną aktywność. Nie warto też od razu zakładać, że nastolatek ma zwyrodniały kręgosłup. Zmiany dotyczące krążków międzykręgowych mogą pojawiać się już przed dorosłością, jednak są znacznie mniej typowe niż u osób starszych. Co więcej, pewne nieprawidłowości w rezonansie występują także u młodych osób bez bólu. 1, 2Jakie problemy najczęściej stoją za bólem pleców u młodzieży i kiedy wystarczy ograniczenie obciążeń, a kiedy potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka?
Słowo „zwyrodnienie” brzmi poważnie i zwykle kojarzy się z wieloletnim zużyciem kręgosłupa. Dlatego gdy pojawia się w opisie rezonansu nastolatka, może niepotrzebnie sugerować, że jego plecy są już trwale uszkodzone. Zmiany dotyczące krążków międzykręgowych rzeczywiście mogą pojawić się jeszcze przed osiągnięciem dorosłości. Badania obrazowe pokazują jednak, że nie jest to zjawisko tak powszechne jak w starszych grupach wiekowych. 1 Jeszcze ważniejsze jest coś innego: zmiana widoczna w rezonansie nie musi być źródłem dolegliwości.
Przegląd badań MRI wykonanych u dzieci i młodzieży, które nie zgłaszały bólu pleców, wykazał, że również u nich można znaleźć m.in. zmiany dotyczące krążków, protruzje czy zwężenie przestrzeni międzykręgowej. 2 Dlatego opis MRI powinien być interpretowany razem z tym, co rzeczywiście dzieje się z pacjentem. Znacznie więcej mówią pytania:
Sam obraz rezonansu jest tylko jednym z elementów diagnostyki.
Nastolatki coraz częściej trenują regularnie, czasem nawet kilka razy w tygodniu. Do tego dochodzą zawody, treningi siłowe, zajęcia sportowe w szkole i spontaniczna aktywność.
Jeżeli obciążenie nagle rośnie, organizm może nie nadążyć z adaptacją. Ból pleców może pojawić się po:
Eksperci wskazują przeciążenia mięśni, więzadeł, upadki i inne drobne urazy jako częste przyczyny bólu pleców u dzieci i nastolatków. 3 Kluczowy jest przebieg dolegliwości. Jeżeli ból stopniowo ustępuje i nie wraca, zwykle sytuacja wygląda inaczej niż w przypadku dolegliwości, która powtarza się przy każdym treningu, nasila albo zaczyna wpływać na sposób poruszania się.
Regularna aktywność jest jednym z fundamentów zdrowia młodego organizmu. Nie każda ilość treningu będzie jednak równie korzystna. Przegląd badań dotyczących młodzieży wskazuje na interesującą zależność: ból dolnego odcinka pleców częściej obserwowano zarówno przy bardzo małej aktywności, jak i przy dużych obciążeniach. Umiarkowany poziom ruchu wypadał najkorzystniej, choć autorzy podkreślają, że zależność jest złożona i dostępne badania mają ograniczenia. 4
W praktyce znacznie ważniejsze niż sama liczba godzin treningu są: stopniowe zwiększanie obciążeń, różnorodność ruchu, technika, regeneracja oraz reakcja na pierwsze sygnały przeciążenia. Nawracającego bólu nie warto traktować jak nieodłącznego elementu ambitnego treningu.
U młodego sportowca z nawracającym bólem dolnej części pleców lekarz może brać pod uwagę spondylolizę. Jest to przeciążeniowe uszkodzenie części łuku kręgu zwanej cieśnią łuku kręgowego. Szczególną rolę odgrywają powtarzające się obciążenia połączone z wyprostem i rotacją kręgosłupa. Problem najczęściej dotyczy nastolatków oraz osób trenujących dyscypliny, w których takie ruchy wykonywane są wielokrotnie. 5 Typowy scenariusz może różnić się od zwykłej bolesności mięśni.
Ból:
Właśnie powtarzalność dolegliwości przy określonym ruchu powinna zwrócić uwagę. Spondylolizy nie da się rozpoznać wyłącznie po miejscu bólu. Przy uporczywych dolegliwościach młodego sportowca wymaga ona profesjonalnej oceny.
Nazwy brzmią podobnie, ale opisują dwie różne zmiany.
Spondyloliza dotyczy uszkodzenia części łuku kręgu.
Spondylolisteza, zwana inaczej kręgozmykiem, polega na przesunięciu jednego kręgu względem drugiego.
Spondyloliza może sprzyjać powstaniu kręgozmyku, szczególnie w okresie wzrostu, ale nie każdy przypadek prowadzi do przesunięcia kręgu. 5 Przy ocenie młodego pacjenta znaczenie mają m.in. stopień zmiany, dolegliwości i dalszy potencjał wzrostowy.
Tak, choć jest to znacznie rzadszy problem niż w populacji dorosłych. U nastolatków większą rolę niż wieloletnie „zużywanie się” krążków mogą odgrywać urazy sportowe, powtarzalne obciążenia mechaniczne oraz indywidualne predyspozycje. Przegląd dotyczący przepukliny krążka lędźwiowego u młodych pacjentów wykazał, że najczęściej zajęte były dwa najniższe poziomy odcinka lędźwiowego – L5/S1 oraz L4/L5. Średni wiek pacjentów w analizowanych badaniach wynosił niespełna 15 lat. 6
Objawy mogą być bardzo różne. U jednej osoby pojawi się wyłącznie ból lędźwiowy. U innej dolegliwość zacznie promieniować do pośladka lub nogi. Szczególnie istotne są:
Takie symptomy wymagają dokładniejszej oceny niż zwykła bolesność po treningu.
W diagnostyce pleców łatwo wpaść w pułapkę szukania jednej zmiany, która wyjaśni wszystkie dolegliwości. Rezonans potrafi jednak pokazać bardzo dużo – także rzeczy, które nie powodują żadnego bólu.
Przegląd badań MRI wykonywanych u bezobjawowych dzieci i młodzieży wykazał różne nieprawidłowości dotyczące przede wszystkim krążków międzykręgowych. Autorzy zwracają uwagę, że wyniki obrazowania trzeba zestawiać z historią pacjenta i badaniem klinicznym, aby uniknąć nadmiernej diagnostyki i leczenia zmian przypadkowych. 2 Jeżeli rezonans pokazuje zmianę w konkretnym miejscu, lekarz sprawdza, czy pasuje ona do:
Sam zapis w opisie MRI nie powinien stawać się etykietą, z którą nastolatek będzie funkcjonował przez kolejne lata.
Nie każdy przypadek wymaga natychmiastowego obrazowania. Aktualne kryteria dotyczące bólu pleców u dzieci i młodzieży wskazują, że wybór badań powinien zależeć od obrazu klinicznego i obecności sygnałów alarmowych. 7 Jeżeli nastolatek ma krótkotrwałą dolegliwość po wysiłku, bez objawów neurologicznych i innych niepokojących symptomów, rezonans zwykle nie jest automatycznie pierwszym krokiem.
Dokładniejsza diagnostyka obrazowa nabiera większego znaczenia, gdy ból:
Nie każdy ból da się przypisać jednemu krążkowi, mięśniowi czy kręgowi. U części nastolatków rozpoznaje się nieswoisty ból pleców – dolegliwość, przy której nie znajduje się jednej konkretnej patologii odpowiedzialnej za problem. Ból jest przy tym jak najbardziej realny. W takich przypadkach znaczenie może mieć funkcjonowanie całego układu ruchu: tolerancja obciążeń, aktywność, sprawność mięśni i sposób stopniowego powrotu do normalnego ruchu.
Po intensywnym wysiłku mięśnie mogą boleć. Taka dolegliwość zwykle ma dość przewidywalny przebieg: pojawia się po większym obciążeniu, stopniowo słabnie i nie prowadzi do zaburzeń czucia ani osłabienia kończyn.
Więcej uwagi wymaga ból, który:
Jeżeli zawodnik za każdym razem próbuje „rozruszać” dolegliwość i kontynuuje pełny trening, może jedynie maskować rozwijający się problem.
Ekspert radzi:
Jeżeli ból regularnie wraca przy tym samym ruchu lub pojawia się przy coraz mniejszym obciążeniu, lepiej zmodyfikować trening niż próbować za każdym razem go „rozruszać”. Obciążenia warto zwiększać stopniowo i zostawiać miejsce na regenerację, bo zarówno zbyt mała aktywność, jak i bardzo intensywny trening mogą wiązać się z częstszymi dolegliwościami pleców.
Wielogodzinne siedzenie nie jest najlepszym scenariuszem dla aktywnego organizmu, ale nie ma sensu sprowadzać całego problemu do komunikatu: „bolą cię plecy, bo siedzisz krzywo”. Bardziej użyteczne jest spojrzenie na cały dzień.
Czy nastolatek:
Dolegliwości pleców często są rezultatem kilku nakładających się czynników, a nie jednej „złej pozycji”.
Młody organizm potrzebuje czasu na odpoczynek. Nastolatkom w wieku 13–18 lat zaleca się regularnie 8–10 godzin snu na dobę. 8 Odpowiednia długość snu wspiera zdrowie i codzienne funkcjonowanie młodego organizmu.
W przypadku młodej osoby trudno wskazać jedną twardość odpowiednią dla wszystkich. Znaczenie mają:
W okresie dojrzewania warto uwzględnić również to, że ciało nadal się zmienia. Materac kupiony w wieku 14 lat może być używany kilka lat później przy innej masie i wzroście.
Jednym z modeli, które można rozważyć dla starszego nastolatka śpiącego już na standardowym łóżku, jest SleepMed Premium. Materac ma wysokość 23 cm i jest dostępny m.in. w rozmiarach 80x200, 90x200, 100x200 oraz 120x200 cm. Wkład składa się z dwóch warstw wysokoelastycznej pianki VPPHR oraz 6-centymetrowej warstwy pianki termoelastycznej VitaRest®. Konstrukcja pozwala uzyskać cztery konfiguracje twardości poprzez zmianę strony materaca oraz położenia ruchomej warstwy VitaRest®. Taka możliwość może być praktyczna w okresie, kiedy zmieniają się masa ciała i preferencje dotyczące komfortu snu.
Większą czujność powinien wzbudzić ból, który:
Problemy z kontrolowaniem pęcherza lub jelit oraz szybko narastające osłabienie kończyn wymagają pilnej oceny medycznej.
| Problem | Jak może się objawiać? | Co jest charakterystyczne? |
|---|---|---|
| Przeciążenie mięśni | Ból po treningu lub nietypowym wysiłku | Zwykle stopniowo ustępuje |
| Nieswoisty ból pleców | Dolegliwość bez jednej konkretnej patologii | Leczenie dobiera się do funkcji i objawów |
| Spondyloliza | Nawracający ból lędźwiowy | Często nasila się przy wyproście i podczas sportu |
| Kręgozmyk | Ból pleców, czasem dodatkowe objawy | Dochodzi do przesunięcia jednego kręgu względem drugiego |
| Przepuklina krążka | Ból pleców, czasem promieniujący do nogi | Możliwe drętwienie, mrowienie lub osłabienie |
| Zmiana w MRI bez bólu | Brak dolegliwości | Wynik trzeba interpretować w kontekście objawów |
Ból pleców u młodej osoby może mieć bardzo proste źródło – na przykład przeciążenie po intensywnym treningu. Może też być pierwszym sygnałem urazu przeciążeniowego albo problemu z krążkiem międzykręgowym. Dlatego nie warto ani dramatyzować każdego bólu, ani go lekceważyć. Najwięcej informacji daje obserwacja wzorca dolegliwości: kiedy boli, co wywołuje ból, jak długo trwa, czy promieniuje i czy wpływa na sprawność. Badania obrazowe są najbardziej użyteczne wtedy, gdy odpowiadają na konkretne pytanie kliniczne. Sam obraz rezonansu nie powinien zastępować rozmowy z pacjentem i badania.
Zmiany dotyczące krążków międzykręgowych mogą pojawiać się jeszcze przed dorosłością, ale występują znacznie rzadziej niż u osób starszych. Część zmian widocznych w MRI spotyka się również u młodych osób bez bólu.
Częste są przeciążenia mięśni i innych tkanek związane ze sportem, nietypowym wysiłkiem czy drobnym urazem. U intensywnie trenującej młodzieży trzeba brać pod uwagę również urazy przeciążeniowe, w tym spondylolizę.
Nie. Spondyloliza jest przeciążeniowym uszkodzeniem części łuku kręgowego, szczególnie związanym z powtarzalnym obciążeniem, wyprostem i rotacją kręgosłupa.
Tak. Problem występuje również u młodzieży, choć jest znacznie rzadszy niż u dorosłych. Szczególnej uwagi wymagają ból promieniujący do nogi, drętwienie i osłabienie kończyny.
Nie. Badanie obrazowe dobiera się do objawów i wyniku badania klinicznego. Przy krótkotrwałej dolegliwości bez sygnałów alarmowych rezonans zwykle nie jest automatycznie pierwszym etapem diagnostyki.
Przeczytaj: Masaż ręczny – jak nie zmarnować efektów? Rola materaca medycznego w podtrzymaniu nocnego rozluźnienia mięśni
Sprawdź też: Kręgi kręgosłupa. Od szyi po kość ogonową – jak materac medyczny dba o zdrowie Twojego kręgosłupa?
Dowiedz się więcej: Odcinek szyjny kręgosłupa – sztywność karku o poranku? Jak materac i poduszka medyczna dbają o zdrowie szyi
O Autorze:
Zespół SleepMed to połączenie ekspertów od zdrowego snu, fizjoterapeutów oraz specjalistów od projektowania ergonomicznych rozwiązań do spania. Od ponad 20 lat wspieramy Polaków w lepszym śnie, testując i udoskonalając materace w oparciu o realne potrzeby użytkowników.
Na co dzień pomagamy dobrać materace, poduszki i akcesoria do spania tak, by wspierały prawidłowe ułożenie kręgosłupa, minimalizowały napięcia mięśniowe i poprawiały jakość nocnej regeneracji. Nasze rekomendacje opierają się na faktach, badaniach naukowych i tysiącach rozmów z osobami, które – tak jak Ty – chcą spać lepiej i żyć zdrowiej.
W SleepMed wierzymy, że dobry sen zaczyna się od świadomego wyboru.
Bibliografia:
1. Wan Z.Y. i wsp., Epidemiology of Lumbar Degenerative Phenotypes of Children and Adolescents: A Large-Scale Imaging Study, Global Spine Journal, 2023.
2. Ramadorai U. i wsp., Incidental Findings on Magnetic Resonance Imaging of the Spine in the Asymptomatic Pediatric Population: A Systematic Review, Evidence-Based Spine-Care Journal, 2014.
3. American Academy of Pediatrics, Back Pain in Children & Teens, HealthyChildren.org, https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/orthopedic/Pages/Back-Pain-in-Children-Teens.aspx, dostęp: 26.08.2026.
4. Costici E. i wsp., The Impact of Physical Activity on Adolescent Low Back Pain: A Systematic Review, Journal of Clinical Medicine, 2024.
5. Madden V. i wsp., Spondylolysis: A Narrative Review of Etiology, Diagnosis, and Management, International Journal of Environmental Research and Public Health, 2026.
6. Musa G. i wsp., Pediatric lumbar disc herniation: A systematic review of the state of management strategies and outcomes (2010–2024), Journal of Craniovertebral Junction & Spine, 2025.
7. Expert Panel on Pediatric Imaging i wsp., ACR Appropriateness Criteria® Back Pain-Child: 2024 Update, Journal of the American College of Radiology, 2025.
8. Paruthi S. i wsp., Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine, Journal of Clinical Sleep Medicine, 2016.
Materace SleepMed to produkty przeznaczone do profilaktyki wad rozwojowych układu ruchowego (mięśniowo-kostnego) oraz zdrowego snu. Producent: SleepMed. Przedstawiciel i prowadzący reklamę: ABCOMFORT Sp. z o.o.
Opublikowano: 07.09.2026
